Nazlı Ceylan Balduk Kurtul “Yapay Zekâ Çağında Çocuklarımızı Doğru Mesleklere mi Hazırlıyoruz?”

Bugün dünyanın en büyük tartışmalarından biri şu: Yapay zekâ hangi meslekleri ortadan kaldıracak?

Yapay zekânın çalışma hayatını nasıl değiştireceği üzerine çok şey konuşuyoruz. Özellikle beyaz yakalı mesleklerde önemli bir dönüşüm yaşanacağı artık açıkça görülüyor. Raporlama, veri analizi, müşteri hizmetleri ve hatta hukuk ile finansın bazı alanlarında yapılan işlerin bir bölümü, yapay zekâ tarafından artık çok daha kısa sürede gerçekleştirilebiliyor.

Ancak aynı dönemde sanayide bambaşka bir sorunla karşı karşıyayız:

İyi teknisyen, elektrikçi, mekanikçi, bakımcı, operatör ve usta bulmak giderek zorlaşıyor.

İşte tam da burada üzerinde düşünmemiz gereken önemli bir çelişki ortaya çıkıyor.

Yıllarca çocuklarımıza tek bir başarı modeli sunduk: “İyi bir üniversite oku, masa başı bir işin olsun.”

Meslek liselerini ise çoğu zaman ikinci seçenek gibi gördük. Başarının yolunu üniversiteden, iyi bir diplomanın ardından beyaz yakalı bir meslekten geçecek şekilde tarif ettik.

Fakat teknoloji bize artık çok farklı bir gelecek gösteriyor.

Yapay zekâ bir raporu dakikalar içerisinde hazırlayabilir. Verileri analiz edebilir, metin yazabilir, hesaplama yapabilir ve birçok rutin işi insan müdahalesine gerek kalmadan gerçekleştirebilir.

Ama bugün hâlâ fabrikada duran bir makinenin yanına gidip onun sesini dinleyen, arızayı tespit eden, sorunun kaynağını bulan, parçayı değiştiren ve üretimi yeniden başlatan insana ihtiyacımız var.

Üstelik robotlar ve otomasyon arttıkça bu mesleklerin ortadan kalkacağını düşünmek de doğru değil.

Mesleklerin kendisi değişecek.

Geleceğin ustası yalnızca el becerisi olan kişi olmayacak.

Sensör okuyacak.
Otomasyonu anlayacak.
Veriyi yorumlayacak.
Robotlarla birlikte çalışacak.
Ve gerektiğinde yapay zekâyı kullanacak.

Yani geleceğin teknisyeni ile bugünün teknisyeni aynı olmayacak. Geleceğin operatörü yalnızca bir makineyi çalıştıran kişi değil; makinenin ürettiği veriyi okuyabilen, otomasyon sistemini anlayabilen ve gerektiğinde yapay zekâdan yararlanabilen nitelikli bir çalışan olacak.

Meslek Liselerini Yeniden Düşünmeliyiz

Belki de tam bu nedenle meslek liselerini geçmişin eğitim modeli olarak değil, geleceğin teknoloji okulları olarak yeniden düşünmemiz gerekiyor.

Çocuklarımıza yıllarca: “Oku da fabrikada çalışma.” dedik.

Belki artık başka bir şey söylemenin zamanı geldi: “Öyle iyi öğren ki yapay zekâ senin yerine çalışmasın; sen yapay zekâyı kullanarak çalış.”

Çünkü mesele artık yalnızca üniversite mezunu olmak ya da olmamak değil.

Asıl mesele, sahip olduğumuz bilgi ve beceriyi teknolojiyle ne kadar güçlü bir şekilde birleştirebildiğimiz.

Bugün bir mühendis de, bir teknisyen de, bir operatör de yapay zekâdan yararlanmak zorunda kalacak. El becerisi ile dijital becerinin, teknik bilgi ile veri okuryazarlığının birleştiği yeni bir çalışma hayatı bizi bekliyor.

Geleceğin Ayrımı Mavi Yaka-Beyaz Yaka Olmayacak

Önümüzdeki yıllarda asıl ayrımın mavi yaka ile beyaz yaka arasında değil; teknolojiyle birlikte çalışabilenlerle çalışamayanlar arasında olacağını düşünüyorum.

Bu nedenle eğitim sistemimizi de buna göre yeniden değerlendirmemiz gerekiyor.

Çocuklarımızı yalnızca sınavlara ve üniversiteye hazırlamak yeterli olmayacak. Onlara problem çözmeyi, üretmeyi, teknik beceri kazanmayı, teknoloji kullanmayı, yapay zekâyı doğru şekilde değerlendirmeyi ve sürekli öğrenmeyi öğretmemiz gerekecek.

Çünkü geleceğin dünyasında diploma önemli olacak ama tek başına yeterli olmayacak.

El becerisi önemli olacak ama tek başına yeterli olmayacak.

Teknoloji bilgisi önemli olacak ama o da tek başına yeterli olmayacak.

Asıl değer; insanın bilgisi, becerisi, tecrübesi ve teknolojiyi kullanma kabiliyetinin birleşiminde ortaya çıkacak.

Ve Türkiye üretimde kalmak, sanayisini büyütmek ve küresel rekabette güçlü olmak istiyorsa, bu dönüşümün en önemli başlangıç noktalarından biri hiç kuşkusuz mesleki eğitim olacak.

Belki de artık çocuklarımıza şu cümleyi kurmanın zamanı geldi: “Ne olursan ol, teknolojiden uzak durma. Mesleğini öğren, üretmeyi öğren ve yapay zekâyı rakibin değil, yardımcın yap.”

Çünkü geleceğin kazananı, yapay zekânın yerine çalıştığı insan değil; yapay zekâyı kullanarak daha iyi çalışan insan olacak.